T24 Haber Merkezi
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, TRT Haber’de soruları yanıtlıyor.
Bakan Fidan’ın konuşmasından satır başları şöyle:
(2025 değerlendirmesi, 2026 beklentisi) 2025 diplomasi alanında bizim açımızdan ağır bir yıl oldu. 2026’ya girerken de 2025’ten geri kalmayacağımızı işaretleriyle görmüş olduk. Bilhassa Yemen, Somaliland, İran, Venezuela, Grönland krizleri, art geriye gelmesi bir evvelki yıldan kalan mevzuların evrilmesiyle ortaya çıkan başlıklar. Rusya-Ukrayna savaşı bizim için kıymetli durdurulması. Orada çok büyük uğraşlarımız oldu. Kafkaslardaki, Suriye’deki durum bizim açımızdan kıymetli. Ulusal güvenliğimizle ilgili mevzular var. Ege’de, Akdeniz’de, sınırötesi terörle gayret hususları bizi oldukça meşgul etti. Balkanlar, bilhassa Batı Balkanlar diğer taraftan Avrupa Birliği bizi meşgul eden bölgesel hususlardı.
BM’nin daha adil bir nizama kavuşturulması, Afrika, Asya-Pasifik de sahiden gündemimizdeydi.
Çok şükür, 2025 yılı başka ülkelerin performansıyla kıyaslandığında bizim dış siyasette bütün alanlarda performans ortaya koyduğumuz bir yıl oldu. Rasyonel parametreleri nelerdir? Dış siyasetin alanları vardır; hangi alanlar menfaatleri ilerletiyorsunuz, bu kıymetli. Yaptırıma uğramıyorsunuz, ihracatı artırıyorsunuz, daha fazla turist getiriyorsunuz, daha fazla temas yolu açıyorsunuz, dünyadaki krizlerden daha az etkileniyorsunuz.
“Kendi menfaatlerimizi ilerletme konusunda olağanüstü bir yıl oldu”
Diplomasi lakin usta kaptanların fırtınada yüzdürebileceği bir gemi. Cumhurbaşkanımızın ortaya koyduğu liderlik, ustalık bu vakitlerde bizim işimize yarıyor. Dünya krizlerini ve bölgesel krizleri yönetme konusunda, kendi menfaatlerimizi ilerletme konusunda olağanüstü bir yıl oldu. Lakin dünyanın geri kalanı için inanılmaz kahırlar da var.
(Vahşi ortamda diplomasideki müttefiklik kavramı, ittifaklar artık eskisi kadar keskin mi yoksa bağ zayıfladı mı?) Ulus-devlet sistemine geçtiğiniz vakit menfaat bazlı bir etkileşim var. Bunu çevreleyen kıymetler, unsurlar var; milletlerin kimlikleri var. Türkiye bir dış siyaset ortaya koyduğu vakit, yanına koyduğumuz kıymetlerimiz var. Kültürel ve tarihî duruşumuz var, inancımız var, bizi biz yapan bedeller var. Üniversal pahalar var, her şeyden evvel.
“Artık kimse kendi ittifakları üzerinden otomatik pilota bağlı değil”
(2026’da beklentiler) İkinci Dünya Savaşı sonrası sistemin kurulmasında o vaktin ana devleti olan ABD ki Soğuk Savaş periyodunda de öncü rol oynadı ve galip geldi, onun koyduğu kurallar etrafında şekillenen memleketler arası sistemden kelam ediyorduk. Daha sonra bu evrildi, birtakım yan ögeler çıktı. Trump’ın iktidara gelmesiyle bir arada “Ben bu sistemi bu haliyle kabul etmiyorum” dedi. Ortaya çıkan realitenin ABD lehine olmadığını söyledi. Bunu dediği andan itibaren başta AB ülkeleri olmak üzere Asya-Pasifik’teki klasik müttefikleri olmak üzere husus öteki bir renk kazanmaya başladı. Dünyanın Amerika’nın tesir ettiği etmediği bütün olaylardaki kıymetlendirme parametreleri tabiatıyla değişti.
Bu ani değişimi evvelden görüp tahlil edip siyaset belirlemek gerekiyordu. Hem 2025’te en yeterli yapmaya çalıştığımız şey, 2026’da yapmaya çalışacağımız şey bu olacak. Artık kimse kendi ittifakları üzerinden otomatik pilota bağlı değil. AB’de de Amerika’nın sağladığı güvenlik şemsiyesi üzerinden siyasetlerini otomatik pilota bağlamış birçok ülke var.
Ama artık Amerika’nın mevcut sistemden çekiliyor olması birçok ülke bundan çıkmak zorunda ve kendi siyasetlerini yönetmek zorunda. Bilhassa Avrupa ülkeleri, bunu yaparken de kendi halklarından beğeni toplayıp bir sonraki seçimde oy almak zorundalar. Daha evvel işler daha kolaydı. Artık belirsizliğin daha fazla arttığı bir devirdeyiz; ustalığa daha fazla muhtaçlık var. Cumhurbaşkanımızın da tarihi rolü daha da bariz hale geliyor. Belirsizliğin yönetilmesi, menfaatlerin güzel tanımlanması, beklentilerin gerçekçi olması, gerçekçi araçların bu türlü kullanılması lazım.
“Suriye konusunda keşke yanılsaydım”
(Suriye’de son durum) İnsan hakikaten kendi vicdanıyla şunu söylemek istiyor: Keşke geçtiğimiz yıl bu vakitler yaptığım tahlillerde yanılsaydım. Keşke tahlil cümlelerim yanlış çıksaydı ancak büyük bir hayır çıktı, deseydim. Örgütü yıllardır yakından takip etmiş, gayret etmiş ve yeri gelmiş konuşmuş biri olarak aldığımız dersler var. Maalesef SDG, PKK’nın bir uzantısı olarak güçle, güç tehdidi olmadan diyalog yoluyla bir şey yapma bahtı yok. Ya bir güç görecek ya da bir güç kullanma tehdidi görecek.
Bu münasebet sizi bir yere götürmez kardeşim! Yapacağınız şey, bölgenin gerçek insanlarıyla gerçek tahlillere girmek. Bu maksimalist haller, bu aldatıcı haller… Yalnızca güç uygulandığı vakit konum değiştiren bir aktör olduğunu herkes görüyor. Devekuşu üzere başını toprağa gömmenin manası yok. İlgili ünitelerimiz, istihbaratımız, askerimiz, diplomatlarımız bu mevzuyu SDG’ye iletiyorlar; Suriye’ye iletiyorlar.
Baştan da öngördüğümüz üzere Halep’ten başlayan süreci yaşamaya başladık. Sürecin yakın vakitte bitip oradaki paralel yapının de ortadan kalkıp Halep’te devletin tek kurum üzerinden hizmet vermeye başlayacağına inanıyorum. Olması gereken de budur.
SDG’ye ‘Öcalan’ hatırlatmalı çağrı
(Entegrasyon gerçekçi mi?) Az evvel de tabir etmeye çalıştım. Projenin kendisi kağıt üzerinde çok gerçekçi. Gerçekçi olmayan PKK’nın bu bahse girmede gönlünün olmaması. Bunu mecbur kılacak kaidelerin oluşması gerekiyor. Burada Amerika’nın ve bölgedeki öbür birtakım aktörlerin, Türkiye de dâhil, ortaya koyacağı tercihler, haller kıymetli. Tekrar tekrar söylüyorum, şiddete başvurmadan gidilecek yol belirli; olması gereken de belirli. Bölgedeki ülkelerin ve Amerika’nın istediği birbiriyle örtüşüyor; yalnızca İsrail’inkiyle uyuşmuyor. İsrail kandan beslenen entite durumunda şu anda. SDG’nin artık bu toprakların beşerlerine gerçek bir paha dönüşü yapmak istiyorsa, esasen dinini bedellerini küçümsemişsin, kimsenin anlamadığı kavramları insanlara anlatmışsın, artık bu bölgenin realitesine alışılmamış konulardan çıkıp kucaklaşma istiyorlarsa ki Öcalan’dan da o tipten talimatlar var, bunu yerine getirmeye çalışsınlar.
Kendi doğrusunu kutsayan, oburunun doğrusunu aşağılayan; baktığı yerle kapasitesi ortasında irrasyonel boşluklar olan bir örgüt olmaktan çıkmaları lazım. Ben örgütlerin psikolojisini çok yeterli bilirim. Aşikâr bir başa ulaştılar mı artık bundan dönmek çok sıkıntı. Bu musibeti yaşamaya gerek yok; nasihat veriyoruz. Artık olması gereken çizgiye gelsinler.
(Yemen, Somaliland) Tıpkı örüntü içerisinde hareket eden bölgesel ögelerin strateji yaratmaya çalıştığını görüyoruz. Bölge ülkeleriyle de bu hususta hemfikiriz. Bu coğrafya 100 yıllık derin uykusundan artık uyandı, bir ortaya gelmemiz gerektiğine inanıyoruz. Bilhassa bölgesel sıkıntıların bölgesel ülkeler tarafından sahiplenilmesi gerektiği siyaseti artık karşılık bulmaya başladı. Sayın Trump’ın ortaya koyduğu dış siyaset çizgisi de bununla örtüşüyor. Amerika’nın jandarmalıktan çıkıp Amerika’nın hiç maliyet ödemeden mevzuyu bölge ülkelerine bırakması kelam konusu. Bizim perspektifimizle örtüşüyor. Bölge ülkelerinin olgunluk düzeyi, birbirini tanımaları, ulus-devlet olgunlaşmaları bir noktaya ulaşmış durumda. Meselelerin çözmeye yönelik ortak vizyonların çıkacağına inanıyorum.
Gazze: ABD’nin ikinci basamak için deklarasyonu bekleniyor
(Gazze) Uyumu yapan Amerika’nın açıklamasını bekliyoruz. Görüş alışverişleri var, sistemlerde hangi ülkeler yer alacak vs. Çok da farklı görüşlerin olduğu bir atmosferdeyiz. En son Cumhurbaşkanımızın Sayın Trump’la görüşmesi oldu. Miami toplantısında gördük, sonraki toplantılarda da tabir ettik; ikinci basamağa geçişin muhakkak kuralları var. O kuralların biz temel prestijiyle Filistin’e bakan, Gazze’ye bakan, Hamas’a bakan yönüyle tamamlandığını görüyoruz. İsrail daima farklı koşul ve talepleri gündeme getirerek mevzuyu diğer bir noktada tutmaya çalışıyor. Aslında orjinal fikrinden vazgeçmiş değil, memleketler arası toplumun baskısıyla uyuyormuş üzere yapıyor. Milletlerarası vicdanın talep ettiği konuların yerine getirilmesi gerekiyor lakin orada da bir inat ve direniş var. Lakin sonuçta bu bir sabır oyunu. Haklı olduğumuz, kozmik insan haklarının, insanlık onurunun talep ettiği mevzuları hayata geçirmede çaba edeceğiz. Önümüzdeki günlerde bu deklarasyon yapılır, gelecek haftadan itibaren bekleyebiliriz. Birtakım teknik ayrıntılar var, Gazze’yi yönetecek komitenin tam olarak netleşmesi için birtakım mevzular var, onun çözülmesi bekleniyor. Gazze’nin idaresi Filistinlilerden oluşan teknik bir komiteye devredilecek, Barış Kurulu daha başkanlar düzeyinde olacak. Bir Bakanlar komitesi de olacak.
Asıl kritik husus istikrar gücünün hayata geçmesi. Gazze’nin yine inşa süreci var, çok uzun bir süreçler manzumesi var. Kıymetli olan bir Filistinli kardeşimizin daha ölmemesi ve şu anda çektikleri sefaletten kurtulmaları.
Türkiye, İstikrar Gücü’nde yer alacak mı?
(Gazze’ye İstikrar Gücü’nde Türkiye yer alacak mı?) Bu bahiste bizde siyasi irade var. Gazze barış planının hayata geçmesi için Türkiye’nin üzerine ne düşüyorsa yapacaktır. Nasıl hayata geçeceği problemi öteki ortaklarımızla birlikte yapılacak konular var. BMGK kararı çıkarken aşikâr hususların hayata geçirilmesinde sınırdaş ülkelerin onayını gerektiriyor. Biri Mısır, oburu İsrail… Amerika’nın Türkiye’nin gerekliliği üzerinde bir anlayışı ve talebi var. İsrail’in karşı duruşu var. Bu nereye evrilecek, nasıl olacak, göreceğiz. Biz insani yardım, tekrar yapılan, barış gücü de dahil olmak üzere vazife almaya hazırız lakin netleşmiş değil. Temaslar, görüşmeler devam ediyoruz.
(İsrailli siyasalların Türkiye ve Türk siyasetçilerle ilgili paylaşımları) İstisna olmaktan çıkıp günlük sıradan bir mevzuya dönmüş durumda. İsrail siyasetinde bilhassa hükümette yr alan radikal birtakım bakanların dikkat çekmek ve kendilerini meşhur yapmak için zira biz onlara karşılık verip laf atarsak ansızın takipçileri artacak, ben Erdoğan’la, Fidan’la savaşıyorum üzere şeylere girecekler. Önemli misyonları olmayan bakanlar. Koalisyon hükümetlerinin konum olsun diye bakanlık verdikleri isimler. İsrail’de ortaya konan fanatik haller bizi etkilemiyor. Bölgedeki birtakım aktörlerin de daha fazla uyanmasına sebep oluyor.”
Güncelleniyor…
Kaynak: T24
Bir yanıt bırakın